In elke bedreiging schuilt een kans. Megatrends zullen (ook) voor Gent en Oost-Vlaanderen een bedreiging vormen, of tenminste een impact hebben, en tegelijk kansen inhouden. Daarom houden wij rekening met deze trends bij het formuleren van onze toekomstvisie en -model. De eerste van de reeks van vijf megatrends en megatransities: demografische transitie.
Setting the scene
Aan de op lange termijn vrij makkelijk te voorspellen factor demografie valt weinig te veranderen. In heel Europa en de westerse wereld is een verschuiving, ja zelfs kanteling, aan de gang die zich doorzet. Als gevolg van een hogere levensverwachting en dalende geboortecijfers neemt de vergrijzing overal ter wereld toe, behalve in Afrika. Dat zorgt voor een krimpende beroepsbevolking en toenemende druk op de arbeidsmarkt, maar ook op systemen van sociale zekerheid zoals pensioenen en gezondheidszorg.
De verwachte verdubbeling van het aantal 80-plussers in België tegen 2050 – van 640.000 naar 1.280.000 – stelt de problematiek meteen scherp. In de voorbije decennia groeide de Belgische bevolking op actieve leeftijd (20-64 jaar) voortdurend aan.
Voor de komende periode verschilt de verwachte evolutie per gewest. In Vlaanderen zal de bevolking op arbeidsleeftijd – die sinds 1997 stijgt – wel verder toenemen, maar het groeiritme zal in de komende tien jaar beduidend lager liggen dan in het voorbije decennium. Dat komt door een combinatie van demografische veroudering (vergrijzing), dalende natuurlijke aangroei en een licht dalend vervangingscijfer*. Daartegenover staat een gedeeltelijke compensatie door migratie.
*Vervangingscijfer: het gemiddeld aantal kinderen per vrouw dat nodig is om de bevolking op peil te houden, zonder migratie.
Volgens de jongste prognose (Planbureau, Steunpunt Werk – 2025) zou Vlaanderen in 2050 156.000 mensen op actieve leeftijd meer tellen dan in 2025 (+4,0%). De Brusselse en Waalse actieve bevolking zou daarentegen tegen 2050 respectievelijk 5,3% en 3,7% krimpen ten opzichte van 2025.
Door deze demografische ontwikkeling in de verschillende regio’s stagneert de Belgische bevolking op actieve leeftijd. Een vooruitzicht dat moeilijk te rijmen is met een groeiambitie.
“Tot vandaag hebben we nog niet gevonden hoe we meer kunnen groeien zonder extra mensen. Omdat die mensen er gewoonweg niet zijn, moet productiviteit een oplossing bieden.” — Bart Van Craeynest (Voka)
Omdat Gent en Oost-Vlaanderen veel jonge mensen aantrekt – zij komen er studeren en blijven vaak hangen – verwacht Van Craeynest dat onze provincie het wellicht beter zal doen dan meer perifere regio’s. Toch zal de groei vertragen en zal de dynamiek tussen werkgever en werknemer de komende twintig jaar veranderen, met meer eisen op vlak van flexibiliteit.
Demografische veranderingen zijn ook een trigger voor sterkere (internationale) migratiestromen en toenemende urbanisatie. Dat heeft gevolgen voor ruimtegebruik, transport en milieu.
Investeringen in levenslang leren en preventieve gezondheidszorg worden cruciaal om productiviteit en welzijn te waarborgen.
Verwachte impact van de megatrend ‘demografie’ op Oost-Vlaanderen
Bedreigingen
- Arbeidsmarkttekorten in techniek, engineering, wetenschap, onderwijs en zorg
- Mismatch tussen vraag van de arbeidsmarkt en onderwijsaanbod; tekort aan technische en ondernemende profielen
- Afhankelijkheid van buitenlandse werkkrachten en immigratie om tekorten op te vullen
- Spanningen rond integratie en sociale cohesie in diverse gemeenschappen – sociale polarisatie
- Betaalbaarheid en draagkracht van het sociale systeem onder druk
- Snelle verandering in samenstelling van de actieve bevolking: toenemend divers en internationaal – belang van inclusie
- Veranderende vraag naar ruimte, functies en publieke diensten
Kansen
- Groei van zorgtechnologie (e-health, domotica) door veranderende zorgvraag en vergrijzing, met meer nadruk op preventie en vroege detectie
- Uitbouw van steden als aantrekkelijke vestigingsplaats voor kenniswerkers en verouderende bevolking (met aandacht voor leefbaarheid en betaalbaarheid)
- Toenemend belang van onderwijs en levenslang leren
- Immigratie voor het invullen van knelpuntberoepen, vooral in technologie- en zorgsector
- Toenemende diversiteit en internationalisering
Bron: IDEA Consult
Waar staat Oost-Vlaanderen vandaag?
Bevolking
Oost-Vlaanderen is een demografisch zwaartepunt in België. De provincie heeft het op één na hoogste inwonersaantal en de derde hoogste bevolkingsdichtheid.
Op 1 januari 2025 telde Oost-Vlaanderen 1.602.532 inwoners. Dat is tweeënhalf keer meer dan het Groothertogdom Luxemburg, evenveel als de grootstedelijke regio Helsinki, twee derde van Groot-Stockholm of een kwart van de metropool Berlijn.
De verwachting is dat de bevolkingsgroei in Oost-Vlaanderen (9,8%) hoger zal zijn dan gemiddeld in Vlaanderen (8,3%). Hierdoor zal het bevolkingsaandeel van Oost-Vlaanderen tegen 2040 verder toenemen.
Migratie
De bevolkingsgroei in Oost-Vlaanderen is sinds ongeveer tien jaar volledig toe te schrijven aan migratie, zowel intern (vanuit andere Belgische provincies) als extern (vanuit het buitenland). De natuurlijke aangroei ligt sinds 2019-2020 onder nul, volledig in lijn met de rest van Vlaanderen.
Het positief migratiesaldo steeg sterk van 3,5% in 2012 naar 12% in 2022.
Migratiesaldo: het verschil tussen het totaal aantal immigraties (mensen die zich vestigen) en emigraties (mensen die vertrekken).
De immigratie uit het buitenland (16,4 per 1.000 inwoners) is lager dan in andere delen van Vlaanderen. Tegelijk trekt Oost-Vlaanderen van alle Vlaamse provincies de meeste Vlamingen aan (11,8 per 1.000 inwoners).
Opvallend is:
- Instroom vanuit andere Vlaamse gemeenten naar Eeklo, Dendermonde en Oudenaarde
- Sterke instroom vanuit Brussel naar de Denderstreek (arrondissement Aalst)
- Migratie vanuit Wallonië is beperkt
- Vanuit het arrondissement Gent is er sinds vijf tot tien jaar een relatieve ‘vlucht’ naar andere (Oost-)Vlaamse arrondissementen
Tegenover een hoge immigratie staat ook een relatief hoge emigratie (9,9 per 1.000 inwoners) naar andere Vlaamse provincies (hoogste na Vlaams-Brabant), en een lage emigratie naar het buitenland (8,0 per 1.000 inwoners).
In 2022 migreerden bijna 50.000 mensen richting Oost-Vlaanderen:
- 18.380 vanuit een andere Vlaamse provincie
- 1.795 vanuit Wallonië
- 25.472 vanuit het buitenland
In 2024 was:
- 77,3% van Belgische herkomst
- 7,4% van Europese (EU) origine
- 15,2% van niet-Europese oorsprong
Beide aandelen zijn in 25 jaar gestegen van ongeveer 6,5% naar bijna 25%. Die diversiteit brengt uitdagingen rond integratie en sociale cohesie, maar zorgt ook voor nieuwe bedrijvigheid, tewerkstelling, cultureel aanbod en internationale netwerken.
Buitenlandse herkomst = minstens één ouder met buitenlandse geboortenationaliteit.
Vergrijzing
Het aandeel 65-plussers steeg van 17,5% in 2003 naar 20,6% in 2024. Tegen 2040 zal bijna een kwart van de Oost-Vlaamse bevolking 65 jaar of ouder zijn.
In absolute cijfers zullen er dan 100.000 meer 65-plussers zijn dan jongeren onder 17 jaar.
In 1990 waren er 85 ouderen per 100 jongeren.
In 2023 waren dat er 125 per 100 jongeren.
De verouderingscoëfficiënt steeg in ruim dertig jaar met 40%.
De grijze druk bedroeg:
- 25 in 1990
- 35 in 2023
- Verwacht: 45 in 2040
Grijze druk = verhouding tussen 65-plussers en de bevolking op actieve leeftijd (20-64 jaar).
Ook voor de arbeidsmarkt heeft dit ingrijpende gevolgen.
-241.jpg)
-154.jpg)
