Verstedelijking: wat betekent dat voor Oost-Vlaanderen?

In elke bedreiging schuilt een kans. Megatrends zullen (ook) voor Gent en Oost-Vlaanderen een bedreiging vormen, of tenminste een impact hebben, en tegelijk kansen inhouden. Daarom houden wij rekening met deze trends bij het formuleren van onze toekomstvisie en -model. De laatste van de reeks van vijf megatrends en megatransities: verstedelijking.

Setting the scene

Sinds 2011 woont de helft van de wereldbevolking in steden. In Vlaanderen ligt dat aandeel voorlopig lager, met 41%. Slechts één op de vier Vlamingen woont in een van de 13 centrumsteden. Tegelijk kan Vlaanderen beschouwd worden als één groot verstedelijkt gebied: nog eens 22% van de bevolking leeft in randstedelijke zones.

De bevolkingsgroei zal zich ook in Vlaanderen vooral in steden concentreren.

Verstedelijkte gebieden worden gekenmerkt door een hoog ruimtebeslag en een hoge activiteitsgraad, met een grote bevolkings- en tewerkstellingsdichtheid. Randstedelijke gebieden nemen eveneens veel ruimte in, maar kennen een lagere activiteitsgraad.

Steden zijn krachtige economische motoren: ze zijn goed voor 85% van het wereldwijde bbp. Tegelijk hebben ze een aanzienlijke milieu-impact, met 70% van het energieverbruik en 50% van de afvalproductie.

Toch biedt verstedelijking ook kansen. Steden vormen broedplaatsen voor innovatie, inclusie en economische ontwikkeling. Door in te zetten op slimme steden, circulaire economie en duurzame infrastructuur kunnen stedelijke uitdagingen aangepakt worden.

Ruimtegebruik staat daarbij steeds meer ter discussie. Concepten zoals ‘net zero landtake’ en ontharding winnen aan belang.

Begrip

• Net zero landtake: er wordt geen extra open ruimte ingenomen voor bebouwing of infrastructuur, omdat nieuw ruimtegebruik volledig wordt gecompenseerd door het herbestemmen of herstellen van bestaande bebouwde grond.

‍

Verwachte impact op Oost-Vlaanderen

Bedreigingen

• Mobiliteitsproblemen, zoals toenemende verkeerscongestie
• Stijgende kosten voor infrastructuur en woningbouw
• Toenemende druk op infrastructuur en hulpbronnen, vooral energie
• Druk op leefbaarheid en betaalbaarheid in steden
• Veranderende bevolkingssamenstelling (meer alleenstaanden)
• Toenemende druk op ruimtegebruik
• Overmatige verharding, met risico’s op wateroverlast, hitte-eilanden en verlies aan biodiversiteit en waterinfiltratie
• Evolutie naar een meer multipolaire samenleving met toenemende individualisering en ongelijkheid, geconcentreerd in steden

Kansen

• Ontwikkeling van slimme steden met technologische oplossingen voor mobiliteit en energiebeheer
• Groei van innovatieve stedelijke ecosystemen
• Steden als motor voor verduurzaming van mobiliteit, energie en leefomgeving (vergroening)
• Versterking van lokale en circulaire economieën via kortere ketens

Bron: IDEA Consult

‍

Waar staat Oost-Vlaanderen vandaag?

Demografie

• Sinds 2003 kende Oost-Vlaanderen een sterke bevolkingsgroei (+12,2%), vooral in stedelijke kernen
• De sterkste groei situeert zich in de arrondissementen Sint-Niklaas, Aalst en Gent, gedreven door migratie vanuit Vlaanderen en het buitenland
• In het arrondissement Gent is het intern migratiesaldo de laatste jaren negatief, mogelijk door stijgende woningprijzen
• In andere arrondissementen blijft het intern migratiesaldo duidelijk positief

Verstedelijking en investeringen

• Meer dan de helft van de investeringen in Oost-Vlaanderen gebeurt in het arrondissement Gent
• Dit gebied huisvest meer dan 40% van alle ondernemingen in de provincie (zie tab. 9)

De Gentse economische regio trekt diverse groepen aan, zoals studenten, jonge gezinnen, ondernemers en werknemers. Tegelijk woont bijna 70% van de werknemers die in Gent werken, buiten de stad.

Die aantrekkingskracht brengt ook uitdagingen met zich mee, onder meer op vlak van leefbaarheid, betaalbaarheid en mobiliteit. Daarnaast rijst de vraag hoe ook kleinere steden en gemeenten economisch sterk kunnen blijven ontwikkelen naast de dominante positie van Gent.

Verstedelijking en mobiliteit

• Verstedelijking leidt tot toenemende vervoersstromen tussen stedelijke kernen
• Dit vertaalt zich in een stijgende filedruk
• De verzadiging van de Oost-Vlaamse autosnelwegen is sinds 2010 sterk toegenomen